از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است ؟

از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است ؟ و روش‌های تعمیر کاتالیزور همانطور که در مقالات گذشته که توسط گروه تخصصی کاتالیست وان گرداوری شده اشاره کرده‌ایم سلامت کاتالیزور اهمیت بالایی دارد در این مقاله بازگو خواهیم کرد که از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است ؟

حتما می‌دانید که کاتالیزور بخش مهمی از سیستم کنترل آلایندگی خودروی شما می‌باشد این قطعات ارزشمند معمولا عمر بالایی (تقریبا در حد عمر خودرو) دارند اما در برخی مواقع عملکرد آنها مختل خواهد شد در این مواقع بهترین کاری که می توانید انجام دهید این است که نسبت به علائم خرابی کاتالیزور توجه زیادی داشته باشید و به محض اینکه به کارکرد کاتالیزور مشکوک شدید برای بررسی آن اقدام نمائید.

از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است و نحوه عملکرد آن؟

نحوه عملکرد کاتالیزور چگونه است و از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است ؟ کاتالیزورها در اگزوز اتومبیل ها مورد استفاده قرار خواهند گرفت و کاربرد جدیدی از کاتالیزور سطحی این است که کربن منوکسید و هیدرو کربن های حاصل از سوخت های نسوخته موجود در دود اتومبیل می‌باشند و از آلاینده های خطرناک هوا هستند و همچنین گازهای خارج شده از اگزوز اتومبیل همراه با مقداری هوا از روی کاتالیزور که شامل فلز اکسیدهاست عبور دهند تا گاز CO و هیدروکربن ها به CO2 و H2O تبدیل شود که  به ننسبت بی خطرتر هستند رادر هوا رها خواهند کرد.

معمولا تکنسین ها خودروی شما را برای بررسی سلامت کاتالیزور با دستگاه دیاگ کامپیوتری بررسی می‌نمایند تا منبع عیب را پیدا کرده و آن را برطرف نمایند.

به طور مثال امکان دارد سوکت سنسور اکسیژن را موقتا در بیاورند تا ببینید آیا تغییری ایجاد خواهد شد یا خیر در صورت لزوم ممکن است نیاز باشد تا کاتالیزور خودروی شما را تعویض نمایند.

در اکثر کشورها در آوردن کاتالیزور و رانندگی بدون آن خلاف قوانین است چرا که به محیط زیست صدمه جدی وارد خواهد کرد بنابراین در صورتی خرابی کاتالیزور به حذف این قطعه ارزشمند اصلا فکر نکنید.

جدول علائم سلامت و خرابی کاتالیزور خودرو

از کجا بفهمیم کاتالیزور خودرو سالم است و عواملی که باعث خرابی کاتالیزورها می‌شوند؟

رایج ترین نوع خرابی در کاتالیزورها به خصوص خودروهای قدیمی تر گرفتگی بیش از حد شبکه های آن‌ها می‌باشد چرا که این گرفتگی باعث خواهد شد تا دود حاصل از احتراق موتور نتواند از کاتالیزور عبور نماید و از اگزوز خارج شود و زمان خروج دود با مشکل مواجه خواهد شد ورود هوا به موتور نیز مختل می شود و در نتیجه عملکرد موتور به شدت افت خواهد کرد.

این قطعات نسبت به تغییرات دما و ترکیبات موجود در گازهای خروجی بسیار حساس هستند به عنوان مثال خرابی واشر سرسیلندر باعث وارد شدن روغن و آب به محفظه احتراق خواهد شد و گازهای خروجی را آلوده خواهد کرد و به کاتالیزور آسیب می رساند.

توجه داشته باشید که ریختن مکمل های انژکتور شور در باک یا اکتان بوسترها برای کاتالیزورها مضر است لذا از این مواد در خودرویتان استفاده نفرمایئد.

اگر سیستم جرقه خودروی شما خراب است و یا به درستی کار نمی‌کند ممکن است باعث شود مخلوط سوخت و هوا ناقس بسوزد و گازهای حاصل از احتراق ناقص عامل دیگری برای تخریب کاتالیزور می‌باشند.

گرم شدن بیش از حد موتور از دیگر مواردی است که باعث خرابی کاتالیزور خواهند شد. یا وارد شدن ضربه و همچنین صدمه دیدن پوسته کاتالیزور نیز می تواند کارکرد آن را مختل نماید.

لازم به ذکر است که اگر هر یک از موارد فوق الذکر باعث خرابی کاتالیزور خودروی شما شود باید ابتدا عیب مورد نظر را رفع  و سپس اقدام به تعویض کاتالیزور نمایید چرا که  تا زمانی‌که عامل اصلی خرابی ریشه یابی نشود صرفا تعویض و یا تعمیر کاتالیزور مشکل را حل نخواهد کرد و بعد از مدتی نیز دوباره کارکرد آن مختل خواهد شد.

مقالات مرتبط

همه چیز درباره کاتالیزور خودرو

خریدار خاک کاتالیزور

علت صدای زیاد اگزوز چیست؟

علائم کاتالیزور سالم و معیوب جدول مقایسه

در جدول زیر، مهم‌ترین تفاوت‌های یک کاتالیزور سالم و کاتالیزور معیوب/گرفته را می‌بینید:

وضعیت کاتالیزور سالم	وضعیت کاتالیزور معیوب / گرفته
شتاب خودرو نرم و یکنواخت است.	شتاب ضعیف، مخصوصاً در سربالایی و سبقت.
استارت خودرو راحت است.	سخت روشن شدن خودرو یا خاموش شدن ناگهانی.
مصرف سوخت در حد نرمال و ثابت.	افزایش محسوس مصرف سوخت بدون دلیل واضح.
بوی دود اگزوز آزاردهنده نیست.	بوی تند، زننده یا شبیه تخم‌مرغ گندیده از اگزوز.
اگزوز صدای غیرعادی ندارد.	صدای زنگ‌مانند یا تق‌تق از داخل کاتالیزور.
چراغ چک معمولاً خاموش است.	روشن شدن مرتب چراغ چک (کدهای مرتبط با آلایندگی).
تست آلایندگی در معاینه فنی بدون دردسر پاس می‌شود.	رد شدن در تست آلایندگی و معاینه فنی.

تشخیص خرابی کاتالیزورها از طریق دیاگ

تشخیص خرابی این قطعه پرکاربرد با توجه به چک کردن پارامترهای دستگاه دیاگ نیاز به تخصص ویژه ای خواهد داشت در ادامه به چند مورد از مهمترین تغییرات ایجاد شده در پارامترها هنگام خرابی کاتالیزور اشاره خواهیم کرد:

• پارامتری به نام Calculated Load Value  نشاندهنده راندمان حجمی موتور هستند چنانچه این مقدار کمتر از حد نرمال برسد به این معناست که موتور تنفس خوبی نداشته و معمولا به خاطر گرفتگی مسیر اگزوز (در اثر مسدود شدن کاتالیزور یا صدا خفه کن ها (منبع ها) یا هر دلیل دیگر) است. بهتر است بدانید که این مورد لزوما 100% نشانه خرابی کاتالیزور نمی‌باشد اما در صورت مواجه شدن با آن می توان به خرابی کاتالیزور شک کرد.
• پارامتر بعدی Manifold Absolute Pressure یا MAP  می‌باشد که در بعضی خودروها دیده خواهد شد این پارامتر میزان مکش و فشار منیفولد ورودی (هوا) را نشان خواهد  داد و در صورتی که کاتالیزور مسدود باشد فشار معکوس در سیستم اگزوز ایجاد خواهد شد و این موضوع باعث کمتر شدن این پارامتر از حد نرمال خواهد شد. این مورد هم مانند مورد بالا لزوما نشانه خرابی کاتالیزور نمی‌لاشد اما خرابی کاتالیزور یکی از دلایل مهم کم شدن پارامتر MAP می‌تواند باشد.
• بررسی تغییرات ایجاد شده در کارکرد سنسور اکسیژن. در بعضی خودروها که  2 سنسور اکسیژن دارند یکی قبل از کاتالیزور (Upstream نام دارد) و دیگری بعد از آن تعبیه شده است، وظیفه سنسور دوم (بعد از کاتالیزور) که Downstream نامیده می شود این است که مقدار اکسیژن خروجی از کاتالیزور را بررسی و بر اساس نتایج آن بازدهی کاتالیزور را مشخص نمایند. سنسور اول مقادیر اکسیژن خروجی از موتور را بررسی کرده و کامپیوتر موتور بر اساس داده های آن نسبت سوخت و هوا را نیز تنظیم خواهد کرد.

در شرایط کارکرد نرمال تغییرات سنسور Downstream نباید زیاد نشان دهد. زیاد بودن تغییرات نشاندهنده این است که بازدهی کاتالیزور کم شده است اگر این مشکل باعث شود میزان آلاینده های خروجی 1.5 برابر حد مجاز شود چراغ چک خودرو روشن شده و خطای بازدهی پایین کاتالیزور در حافظه ثبت خواهد کرد. کامپیوتر موتور با مقایسه داده های سنسور اول و دوم نیز می تواند پی به خرابی کاتالیزور ببرد.

راهکارهای افزایش عمر کاتالیزور خودرو

برای افزایش عمر مفید کاتالیزور باید چند اصل مهم را در نگهداری خودرو رعایت کرد. مهم‌ترین مورد، استفاده از سوخت با کیفیت و معتبر است. بنزین‌های استاندارد ترکیبات تمیزتری دارند و از تولید دوده و رسوبات در مسیر اگزوز جلوگیری می‌کنند. استفاده از مکمل‌های سوخت معتبر نیز در فواصل مشخص می‌تواند به تمیز ماندن سطح داخلی کاتالیزور کمک کند.مورد دوم، تعویض منظم شمع‌ها و فیلتر هوا است.

اگر شمع‌ها جرقه ضعیف بزنند یا فیلتر هوا کثیف باشد، سوخت به‌طور کامل نمی‌سوزد و ذرات نسوخته وارد سیستم اگزوز می‌شود. این ذرات در نهایت روی سطح کاتالیزور ته‌نشین شده و عملکرد آن را کاهش می‌دهند. رسیدگی به نشتی روغن و ضدیخ نیز اهمیت زیادی دارد. هرگونه نشت مایع به درون سیلندرها یا مسیر اگزوز می‌تواند کاتالیزور را در مدت کوتاهی از کار بیندازد. تعمیر به‌موقع واشر سرسیلندر، اورینگ‌ها و آب‌بندها یکی از مؤثرترین اقدام‌ها برای پیشگیری از این آسیب است.

در کنار این موارد، بهتر است در زمان روشن شدن خودرو در هوای سرد، چند دقیقه صبر کنید تا موتور به دمای کاری برسد. شروع به رانندگی سریع در حالت سرد می‌تواند شوک حرارتی به کاتالیزور وارد کند. همچنین از رانندگی طولانی در ترافیک سنگین یا درجا کار کردن زیاد موتور پرهیز کنید، زیرا باعث بالا رفتن دمای داخلی و فشار مضاعف بر کاتالیزور می‌شود.

در نهایت، انجام بررسی دوره‌ای سیستم اگزوز و سنسور اکسیژن در هر سرویس دوره‌ای به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک می‌کند. با رعایت این نکات ساده اما مهم، می‌توان طول عمر کاتالیزور را چندین سال افزایش داد و از هزینه تعویض چند میلیونی آن جلوگیری کرد.

زمان مناسب برای تعویض کاتالیزور خودرو

عمر مفید کاتالیزور معمولاً بین ۸۰ تا ۱۲۰ هزار کیلومتر است، اما این عدد به شرایط کارکرد خودرو و کیفیت سوخت بستگی دارد. اگر خودرو در مسیرهای شهری و ترافیکی زیاد حرکت کند یا از سوخت نامناسب استفاده شود، عمر کاتالیزور کاهش می‌یابد.

علائمی مانند روشن شدن چراغ چک، افت مداوم قدرت، افزایش بوی بد دود و شکستگی داخلی هنگام تکان دادن بدنه کاتالیزور، نشان‌دهنده زمان تعویض آن هستند. البته قبل از تصمیم به تعویض باید با دستگاه دیاگ خطاهای ثبت‌شده بررسی شود تا مطمئن شوید مشکل از خود کاتالیزور است، نه از سنسورهای اکسیژن یا سیستم سوخت‌رسانی.

تعویض کاتالیزور با نمونه اصلی یا برندهای استاندارد، از بروز خطاهای مجدد و آسیب به موتور جلوگیری می‌کند. توجه داشته باشید که استفاده از کاتالیزور غیراستاندارد یا دست‌دوم، نه‌تنها عمر کمی دارد بلکه ممکن است باعث رد شدن خودرو در معاینه فنی شود. انتخاب قطعه باکیفیت، سرمایه‌گذاری بلندمدتی برای حفظ سلامت موتور و کاهش آلایندگی به‌شمار می‌رود.

سخن پایانی

کاتالیزور خودرو نقشی کلیدی در حفظ سلامت موتور و کاهش آلایندگی دارد. بسیاری از رانندگان تا زمانی که چراغ چک روشن نشود یا عملکرد خودرو افت نکند، متوجه اهمیت این قطعه نمی‌شوند. اما واقعیت این است که خرابی کاتالیزور نه‌تنها باعث افزایش مصرف سوخت و کاهش توان موتور می‌شود، بلکه می‌تواند به اجزای دیگر سیستم اگزوز و حتی خود موتور آسیب بزند.

بررسی دوره‌ای سلامت کاتالیزور، استفاده از سوخت باکیفیت و رفع سریع نشتی روغن یا ضدیخ از اقداماتی است که عمر این قطعه گران‌قیمت را چندین برابر افزایش می‌دهد. در صورت مشاهده علائم خرابی، بهتر است قبل از تخلیه یا حذف کاتالیزور، آن را با روش‌های استاندارد تمیز یا تعویض کنید. نگهداری صحیح از این قطعه، هم به نفع عملکرد خودرو است و هم گامی مهم در جهت حفظ محیط زیست.